به قلم : دکتر احمد شجاعیان

در عصری که با پیچیدگی، عدم قطعیت و تحولات سریع شناخته می‌شود، رویکرد سناریو مبنا در خط‌مشی‌گذاری، به ابزاری کلیدی برای حکمرانی مؤثر تبدیل شده است. در شرایطی که دولت‌ها با دشواری‌های روزافزونی در پاسخگویی به انتظارات متنوع شهروندان و انطباق برنامه‌ها با واقعیت‌های جامعه مواجه‌اند، بازتعریف دولت-ملت‌سازی به‌عنوان فرآیندی فراگیر و آینده‌نگر اهمیت دوچندانی یافته است.

دولت-ملت‌سازی در ایران؛ ضرورتی راهبردی
در ایران، با توجه به تنوع قومی و فرهنگی، به‌ویژه در مناطق مرزی، تعامل دولت و مردم تنها یک پروژه سیاسی نیست، بلکه یک فرآیند چندلایه اجتماعی، فرهنگی و امنیتی است. اگر این فرآیند با عدالت، مشارکت و نگاه فراگیر انجام نشود، نیروی گریز از مرکز تقویت می‌شود و تفرقه قومی می‌تواند مانعی جدی بر سر راه توسعه پایدار باشد.

از سوی دیگر، سازمان‌های ایرانی امروز با چالشی چندبعدی مواجه‌اند که ریشه در تعارض میان «نظام فهم» انسان ایرانی با منطق «عمل عقلانی» در سازمان‌های نوین دارد. برای توسعه منابع انسانی – و به تبع آن توسعه کشور – ضروری است که عوامل مؤثر بر ساختار ذهنی و ادراکی انسان ایرانی را در افق زمانی حال به‌درستی تحلیل و درک کنیم.

ضعف در خط‌مشی‌گذاری کنونی
متأسفانه، شیوه خط‌مشی‌گذاری فعلی در حوزه‌هایی همچون حکمرانی مؤثر و تعامل با اقوام، هم از منظر ابزارها و هم از حیث ظرفیت‌ها، بسیار ضعیف عمل کرده است. از اقصی نقاط کشور صدای اعتراض نسبت به وضعیت موجود، نابرابری در بهره‌مندی و احساس محرومیت به گوش می‌رسد.

این مسئله در مناطقی که اقوام با پیوستگی فرهنگی و زبانی به آن‌سوی مرزها دارند – مانند کردها، اعراب، آذری‌ها، بلوچ‌ها و ترکمن‌ها – اهمیت دوچندان پیدا می‌کند. اگر فرآیند دولت-ملت‌سازی به‌درستی مدیریت نشود، ممکن است دلبستگی به میهن اصلی جای خود را به وابستگی به وطن بیرونی دهد. در این میان، تبیین بسته‌های خط‌مشی ملت‌سازی منطبق با شرایط خاص کشور، ضرورتی انکارناپذیر است.

رویکرد سیستمی در خط‌مشی‌گذاری
برای مقابله با چنین چالش‌های پیچیده‌ای، بهره‌گیری از رویکرد پویایی‌شناسی سیستم‌ها و تفکر سیستمی، چارچوبی جامع برای تحلیل و مدیریت پیشران‌های دولت-ملت‌سازی فراهم می‌آورد. این رویکرد از طریق مدل‌سازی و شبیه‌سازی سناریوها، ابزارهایی را در اختیار سیاست‌گذاران قرار می‌دهد تا با تحولات غیرمنتظره سازگار شوند و سیاست‌هایی منعطف، هوشمندانه و اثربخش طراحی کنند.

سیاست‌گذاری برای انسجام ملی و هویت پایدار
دولت-ملت‌سازی مفهومی ایستا نیست؛ فرآیندی پویـا و نیازمند نگهداری و بازآفرینی مستمر است. طراحی بسته‌های خط‌مشی مبتنی بر ویژگی‌های فرهنگی، قومی و جغرافیایی کشور، نه‌تنها ضامن عدالت اجتماعی است، بلکه عامل مهمی در حفظ و انتقال هویت ملی به نسل‌های آینده خواهد بود.

دولت-ملت‌سازی، مسئولیتی همگانی
دولت-ملت‌سازی عادلانه، مشارکتی و آینده‌نگر، سنگ‌بنای توسعه پایدار و انسجام اجتماعی است. امروز، بیش از هر زمان دیگری، سیاست‌گذاران، پژوهشگران و مدیران بخش عمومی باید از ابزارهای تحلیلی پیشرفته برای درک عمیق‌تر جامعه و طراحی سیاست‌هایی متناسب با پویایی‌های نوین بهره ببرند.

Nation-State Building Scenarios in the Age of Uncertainty: From Strategic Foresight to Policy Innovation

In an era defined by volatility, complexity, and rapid transformation, traditional policy frameworks are increasingly insufficient for addressing the dynamic needs of modern societies. Scenario-based approaches in policymaking have thus emerged as essential tools for adaptive governance, enabling decision-makers to anticipate disruptive trends and respond with agility and foresight

Nation-State Building in Iran: A Strategic Imperative
Given Iran’s rich ethnic and cultural diversity—particularly in its border regions—Nation-State building is not merely a political endeavor but a multi-layered social, cultural, and security-driven process. Without a foundation grounded in justice, inclusion, and participatory governance, the forces of fragmentation may outweigh those of unity, obstructing the path toward sustainable development and national coherence

The Cultural-Cognitive Challenge in Iranian Institutions
Iranian organizations face a critical cognitive dissonance between the culturally embedded “understanding system” of Iranian individuals and the rational, efficiency-driven logic that underpins modern institutional models. Bridging this gap is vital to the effective development of human capital and, by extension, national development. Without addressing these foundational misalignments, performance improvement strategies risk remaining superficial or ineffective

Policy Shortcomings in National Integration
The current state of policymaking in areas such as inclusive governance, ethnic engagement, and national cohesion has been marked by significant shortcomings—both in terms of tools and institutional capacities. Across the nation, calls for justice and equitable access to resources are growing louder. In provinces with strong cross-border cultural and linguistic affiliations—such as Kurdistan, Khuzestan, Sistan and Baluchestan, and Azerbaijan—the stakes are even higher. Failure to effectively manage these sensitivities could lead to the erosion of national identity and increased susceptibility to external influence

The Case for Systems Thinking and Scenario Modeling
To tackle these multifaceted challenges, systems thinking and dynamic systems modeling offer a holistic analytical framework for understanding and guiding the drivers of nation-State building. These methodologies empower policymakers to construct flexible, intelligent, and adaptive policies capable of responding to unpredictable shifts in the socio-political landscape

Nation-State Building as a Continuous and Evolving Process
Nation-State building is not a one-off achievement but a dynamic, continuous process that requires sustained effort and periodic renewal. Policies attuned to the cultural, ethnic, and geographic realities of the country are not only vital for social justice but also for fostering a resilient national identity across generations

Conclusion: A Collective Responsibility
Equitable, participatory, and forward-looking nation-State building is the cornerstone of sustainable development and social cohesion. Today, more than ever, public policymakers, scholars, and institutional leaders must employ advanced analytical tools and inclusive frameworks to reimagine nationhood in alignment with Iran’s evolving realities

 برگرفته از مقاله: « طراحی بسته های خط مشی سناریو مبنا ملت سازی در جهت توسعه پایدار با رويكرد پويايي شناسي سيستم ها»