در پی افزایش پیچیدگیهای محیطی و ضرورت پاسخگویی حرفهای مدیران در کشور، پیشنهاد ایجاد یک «نهاد حرفهای مدیریت» با الگوگیری از نظامهای موفق جهانی مطرح شد.
این نهاد با هدف هویتبخشی به رشته مدیریت، استانداردسازی شایستگیها، توسعه آموزشهای مهارتی، و ارتقای پاسخگویی اجتماعی مدیران طراحی خواهد شد. بر اساس این طرح، تمامی دانشآموختگان رشته مدیریت میتوانند بهعنوان «عضو عادی» در نهاد ثبتنام کنند و کارت شناسایی معتبر دریافت نمایند، همچنین علاقهمندان به عضویت حرفهای پس از ارزیابی علمی و مهارتی، موفق به دریافت «کارت عضویت تایید صلاحیت شده یکساله» خواهند شد.
مزایای این نهاد شامل ایجاد مرجعیت حرفهای، کمک به کارفرمایان در شناسایی مدیران شایسته، کاهش فاصله میان آموزش دانشگاهی و مهارتهای عملی، و تدوین آییننامههای اخلاقی برای ارتقای اعتبار رشته مدیریت است. همچنین همکاری با انجمنهای علمی، اتاقهای بازرگانی و مراکز آموزش عالی کشور در دستور کار قرار دارد تا از موازیکاری جلوگیری و همافزایی علمی–حرفهای ایجاد شود.
ضرورت تأسیس نهاد حرفهای برای رشته مدیریت
در سالهای اخیر جهانیسازی، پیچیدگی ساختارهای سازمانی و انتظار جامعه از اثربخشی و پاسخگویی مدیران باعث شده است که مدیریت بهعنوان یک حرفه عملیاتی و نظاممند مورد بازاندیشی قرار گیرد. تجربه نهادهای حرفهای بینالمللی نشان میدهد ایجاد مرجعی برای شناسایی، استانداردسازی و توسعه حرفهای مدیران، هم به ارتقای کیفیت عملکرد حرفهای میانجامد و هم هویتسازی اجتماعی و شغلی را تقویت میکند.
الزامات و اهداف کلی نهاد پیشنهادی:
۱. هویتبخشی حرفهای: فراهم آوردن یک نشان معتبر که توانمندیهای دانش و مهارت مدیران را به بازار کار و جامعه معرفی کند.
۲. استانداردسازی صلاحیتها: تعریف و تدوین سطوح علمی–رفتاری و شایستگیهای حرفهای (از سطح پایه تا سطح پیشرفته).
۳. توسعه و نظارت بر آموزشهای مهارتی: ایجاد پل میان آموزش دانشگاهی و مراکز مهارتآموزی و تضمین تأیید کیفیت دورههای تکمیلی و آموزشهای ضمن خدمت.
۴. صدور گواهی حرفهای: طبقهبندی عضویت به سطوح «عضو عادی» و «عضو تایید صلاحیت شده» با فرآیند احراز صلاحیت و تمدید مبتنیبر توسعه حرفهای مستمر دانش و مهارت.
۵. تضمین پاسخگویی و اخلاق حرفهای: تدوین آییننامه رفتار حرفهای، رسیدگی به شکایات و ارتقای رضایت ذینفعان.
ساختار پیشنهادی عضویت و احراز صلاحیت:
• عضو عادی: تمام فارغالتحصیلان رشته مدیریت در هر گرایش و مقطع که متقاضی عضویت باشند، پس از ثبتنام و ارائه مدارک پایه، بهعنوان عضو عادی پذیرفته شوند.
• عضو ویژه (تایید صلاحیت شده): پذیرش مبتنیبر ارزیابی رزومه، سابقه کاری، شواهد توانمندی عملیاتی و عبور از آزمون/ ارزیابی صلاحیت که از دو مؤلفه اصلی «دانش مدیریت» و «مهارت مدیریت» تشکیل میشود. ارزیابی این بخش میتواند توسط هیئت ارزیابان متشکل از اساتید دانشگاهی، مدیران برجسته و نمایندگان صنعت انجام پذیرد.
• کارت عضویت و تجدید:
صدور کارت عضویت یکساله برای اعضای تایید صلاحیت شده که مشروط به تکمیل الزامات و ارزیابی سالانه باشد.
صدور کارت عضویت برای اعضای عادی با ارائه مدرک دانشگاهی لیسانس و بالاتر و ارائه مدارک ثبت نامی امکان پذیر میباشد.
ملاحظات فنی و مزایا (دلیل توجیهی پیشنهاد):
• سیگنالدهی به بازار کار: گواهی حرفهای به کارفرمایان کمک میکند تا در انتخاب مدیران شایسته تصمیمگیری مبتنیبر شایستگی داشته باشند؛ تجربه مدلهای تطبیقی نشان داده که ایجاز و استاندارد در صلاحیت حرفهای، مزیت رقابتی و اعتماد ایجاد میکند.
• تضمین کیفیت آموزش و توسعه: با تعریف استانداردهای آموزشی و تائید دورهها، شکاف بین آموزش نظری و مهارت عملی کاهش مییابد.
• ترویج پژوهش کاربردی و تبادل دانش: نهاد میتواند بهعنوان کاتالیزور پژوهشهای کاربردی مدیریت و انتقال دانش میان دانشگاه و صنعت عمل کند.
• پاسخگویی اجتماعی و اخلاقی: تدوین کدهای اخلاقی و سازوکارهای رسیدگی به رفتار حرفهای، اعتبار رشته را افزایش میدهد. مطالعات نشان میدهند انجمنهای حرفهای هم فواید نمادین (هویت و تعلق) و هم مزایای ملموس (دسترسی به منابع، شبکهسازی و آموزش) برای اعضا فراهم میآورند.
همافزایی با ساختارهای موجود در ایران:
در ایران برخی انجمنها و نهادهای تخصصی فعال هستند که ظرفیت همافزایی دارند؛ این نهاد جدید میتواند با انجمنهای علمی، اتاقهای بازرگانی و مراکز آموزشعالی برای تدوین استانداردها و اجرای برنامههای صلاحیتمحور همکاری کند تا از تکثیر موازی و موازیکاری جلوگیری شود.
پیشنهادهای اجرایی اولیه:
۱. تشکیل کمیته راهانداز متشکل از اساتید مدیریت، نمایندگان انجمنهای تخصصی، و نمایندگان بخش خصوصی.
۲. تدوین چارچوب صلاحیت (Competency Framework) مبتنیبر نیازهای بازار و شواهد پژوهشی.
۳. طراحی فرآیند ارزیابی رزومه و آزمونهای سنجش مهارت عملی (پروپوزال، مطالعه موردی یا ارزیابی مبتنیبر شواهد).
۴. راهاندازی پایلوت صدور «گواهی حرفهای پایه» و ارزیابی نتایج با کمک دانشگاههای برتر کشور.
تکمیل فرآیند احراز صلاحیت حرفهای مدیران:
در فرآیند ارزیابی شایستگیهای حرفهای برای احراز سطوح مختلف عضویت، سه مؤلفه اصلی دانش (Knowledge)، مهارت (Skill) و توانمندی (Ability) مورد سنجش قرار میگیرند. بهطور کلی، دانش از طریق نظام آموزش دانشگاهی و مراکز علمی شکل میگیرد، در حالی که مهارت در بستر عمل و محیط کار توسعه مییابد، و ترکیب این دو در نهایت به توانمندی واقعی مدیریتی منجر میشود.
مطالعات انجامشده در استانهای مختلف کشور نشان میدهد که در شرایط کنونی:
· بسیاری از فارغالتحصیلان رشته مدیریت با وجود تسلط بر مبانی نظری، از مهارتهای عملی لازم برای ایفای نقش مدیریتی مؤثر برخوردار نیستند؛
· در مقابل، شمار زیادی از مدیران شاغل در بخشهای دولتی و خصوصی فاقد تحصیلات دانشگاهی در حوزه مدیریت هستند، اما از طریق تجربه عملی یا روش آزمونوخطا مهارتهایی کسب کردهاند — که البته در بسیاری موارد نیز این مهارتها ناکافی یا غیرنظاممند است.
بنابراین، ضرورت دارد برنامهای ملی برای ارتقای همزمان دانش و مهارت مدیریتی تدوین شود تا میان نظام دانشگاهی و فضای واقعی کسبوکار زبان مشترک شایستگی برقرار گردد.
فاز نخست: ارزیابی دانشی:
در مرحله دانشگاهی، با همکاری اساتید برجسته رشته مدیریت، سطح دانش نظری داوطلبان از طریق مصاحبه علمی و ارزیابی محتوایی در سه سطح (پایه، متوسط، پیشرفته) طبقهبندی خواهد شد.
فاز دوم: ارزیابی مهارتی:
در فاز مهارتسنجی، با مشارکت خبرگان دانشگاهی و متخصصان بخش دولتی و خصوصی، مدل شایستگی مدیریتی ملی طراحی و معیارهای ارزیابی تدوین میشود. سپس، از طریق کانون ارزیابی شایستگی و با حضور ارزیابان خبره کشوری، سطح مهارت عملی داوطلبان سنجیده و تعیین خواهد شد.
صدور کارت عضویت حرفهای:
پس از ترکیب نتایج بخش دانشی و مهارتی، برای هر فرد کارت عضویت حرفهای به دو زبان فارسی و انگلیسی صادر میگردد که در آن سطح دانش و مهارت مدیریتی فرد مشخص است.
این کارت نشان میدهد:
· آیا فرد از دانش مدیریت برخوردار است؟
· آیا مهارتهای لازم مدیریتی را دارد؟
· و هر یک از این دو در چه سطحی قرار دارند؟
بر اساس نتایج، امکان برنامهریزی برای دورههای توسعهای و توانمندسازی دانشی و مهارتی با همکاری مراکز معتبر آموزشی فراهم میشود.
تمدید سالانه و توسعه حرفهای مستمر:
دوره اعتبار کارت عضویت حرفهای یکساله است. اعضا برای تمدید کارت، موظفاند در هر سال متناسب با سطح عضویت خود، تعداد مشخصی ساعت آموزشی و توسعهای را برای بهروزرسانی دانش و مهارتهای مدیریتی طی کنند.
نظام انضباط و پاسخگویی حرفهای:
در صورت احراز قصور مدیریتی از سوی مراجع قضایی یا دریافت و اثبات شکایت حرفهای از یک عضو توسط اشخاص حقیقی یا حقوقی، «هیئت تشخیص نظام مدیریت» میتواند با بررسی مستندات نسبت به تنزل سطح عضویت، تعلیق یا لغو عضویت فرد اقدام نماید.
این سازوکار به ارتقای اعتماد عمومی و پاسخگویی حرفهای مدیران کمک خواهد کرد.
خاتمه:
ایجاد چنین نهادی نه صرفاً یک اقدام صنفی، که یک گام راهبردی برای ارتقای کیفیت مدیریت در کشور است؛ گامی که میتواند به بهبود عملکرد سازمانها، افزایش اعتماد عمومی به مدیران و تقویت تعامل دانشگاه-صنعت بینجامد.
با احترام
دکتر احمد شجاعیان
بازرس انجمن علمی مدیریت دولتی ایران
