گزارش پیش‌نشست «مبارزه با فساد؛ چالش‌ها و راه‌کارها»

پنجمین پیش نشست همایش مدیریت دولتی در تاریخ ۱۲ خردادماه ۱۴۰۵ در دانشکده دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران برگزار گردید.
نشست با خوش‌آمدگویی جناب آقای دکتر عابدی جعفری، رئیس پنل سلامت اداری و مبارزه با فساد در نظام اداری ایران، آغاز شد. ایشان ضمن خوش‌آمد گفتن به مهمانان و حاضران و ابراز امیدواری نسبت به خروجی علمی جلسه، هر یک از سخنرانان را معرفی کرده و زمینهٔ سخنرانی ایشان را فراهم نمودند.
در اولین بخش از نشست، جناب آقای دکتر جمور، مدیر گروه سلامت اداری مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، خلاصه‌ای از پژوهش‌های انجام‌شده در این مرکز را درخصوص ظرفیت‌شناسی حوزه مبارزه با فساد ارائه دادند. ایشان این ظرفیت‌ها را در پنج محور مشخص و یک حوزه مرکزی دسته‌بندی کردند و در پایان به تشریح یک آسیب اساسی در این مسیر پرداختند.
دومین سخنران، جناب آقای دکتر امیری، رئیس دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران و عضو هیأت مدیره انجمن مدیریت دولتی ایران، مباحث مبنایی را مطرح نمودند. ایشان دربارهٔ ارکان حاکمیت یا حکمرانی و شکاف‌های احتمالی میان این ارکان سخن گفتند و سپس با تأکید بر رویکرد علم‌محوری، به بررسی عوارض این شکاف‌ها و الزامات عقلانی پیشگیری یا رفع آن‌ها در جهت برقراری عدالت پرداختند.
سومین سخنران، جناب آقای دکتر یخچالی، کارشناس برنامه‌ریزی و راهبری سلامت اداری سازمان اداری و استخدامی کشور، به برشماری آسیب‌های موجود در شیوه مبارزه با فساد در دستگاه‌های دولتی پرداختند. ایشان مهم‌ترین این آسیب‌ها را اتخاذ رویکرد پیشینی (پیشگیرانه) به جای رویکرد پسینی (بازدارنده) در کشور دانستند و تأکید کردند که این رویکرد دارای عوارضی است که باید به درمان آن‌ها نیز پرداخت.
در ادامه نشست، چهارمین سخنران، جناب آقای دکتر فروزان‌فرد، رئیس کمیسیون حکمرانی اتاق بازرگانی تهران، به تبیین «نقش بخش خصوصی در فساد و فسادستیزی در نظام اداری ایران» پرداخت. ایشان با تأکید بر اینکه فساد اداری صرفاً یک مسئلۀ اخلاقی نیست، بلکه اختلالی در حکمرانی محسوب می‌شود، نقش دوگانۀ بخش خصوصی را مورد توجه قرار دادند؛ به‌گونه‌ای که این بخش هم قربانی فساد است و هم در مواردی در بازتولید آن سهیم می‌باشد. دکتر فروزان‌فرد ریشه‌های شکل‌گیری فساد را در عواملی چون ابهام در مقررات، تمرکز قدرت اداری، ضعف نهادهای میانجی و کمبود شفافیت داده‌ها دانست و تأکید کرد که این پدیده بیش از آنکه ناشی از رفتارهای فردی باشد، حاصل ساختارهای فسادزا است. در ادامه، نقش‌آفرینی بخش خصوصی در مقابله با فساد در سه سطح بنگاه، تشکل‌ها و سطح ملی را شرح دادند. ایشان در جمع‌بندی سخنان خود، بر ضرورت تغییر رابطۀ حکمرانی و بخش خصوصی از یک تعامل صرفاً اداری به مشارکت توسعه‌محور مبتنی بر شفافیت، پاسخگویی و همکاری فعال تأکید کردند.
آخرین سخنران، جناب آقای دکتر پرتوی، رئیس انجمن‌های حسابداری و حسابرسی ایران، بحث خود را با تفاوت قائل شدن میان «سیستماتیک بودن فساد» و «فساد سیستمی» آغاز کردند. اغلب مباحث ایشان معطوف به نبود نتیجه‌گرایی در امر مبارزه با فساد بود. در ادامه، ایشان نقدهایی به سخنان پیشین مطرح کردند و نیز کاربرد مفاهیمی همچون شفافیت، معنای آن و امکان پیاده‌سازی‌اش در فرهنگ ایرانی را مورد بحث قرار دادند. سپس به نقش قوهٔ مقننه و قوهٔ قضائیه و رویکردهای آن‌ها در مبارزه با فساد پرداختند و تأکید کردند که رویکرد مداخلهٔ قوهٔ قضائیه که صرفاً پس از وقوع فساد اتفاق می‌افتد، رویکردی ناکارآمد و نیازمند اصلاح است که نتوانسته اعتماد مردم را جلب کند.
در بخش پایانی جلسه، یعنی پرسش و پاسخ، حاضران در نشست به طرح سؤالات و نظرات خود پرداختند و اعضای پنل نیز به این پرسش‌ها پاسخ دادند.