در دومین جلسه پیش نشست کنفرانس مدیریت دولتی ایران که با همکاری معاونت مدیریت و حکمرانی مرکز پژوهشهای مجلس به انجام رسید با عنوان «برنامه هفتم پیشرفت: هوشمندسازی دولت و حکمرانی داده مبنا» جناب آقای دکتر محمدرضا عطاردی عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق (ع)، دکتر محمدرضا اسماعیلی گیوی دانشیار دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران، دکتر حسین بابایی مجرد عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، دکتر یحیی مرتب مدیر گروه دولت الکترونیک و مدیریت داده مرکز پژوهشهای مجلس و مهندس رنجه مدیر گروه حکمرانی داده سازمان اداری و استخدامی کشور به طرح بحث پیرامون هوشمندسازی دولت و حکمرانی داده مبنا در چارچوب قانون برنامه هفتم پیشرفت پرداختند. اهم مباحث مطرح شده به شرح زیر می باشد:

اهم نکات دکتر عطاردی، عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق (ع)– ازجمله چالشهای تحقق هوشمندسازی در دولت در چارچوب برنامه هفتم پیشرفت، ناهماهنگی، تکثر نقش و ساختار نهادی این حوزه شامل سازمان برنامه بودجه، سازمان اداری استخدامی، وزارت ارتباطات و شورای عالی فضای مجازی است. به طوریکه در ماده 107 هوشمندسازی به سازمان اداری استخدامی، تحول دیجیتال به سازمان برنامه و بهبود شاخص دولت الکترونیک به وزارت ICT محول شده است.-قانون پایانه های فروشگاهی و سامانه مودیان ایده بسیار مترقی بوده است که در صورت تحقق، بسیاری از اهداف ناظر بر پیشگیری از مفاسد اقتصادی و مالی در کشور محقق می گردد.-به منظور تحقق حکمرانی هوشمند و دولت الکترونیک در کشور به علت محدودیت منابع مالی و انسانی نیازمند تمرکز ساختاری هستیم. در نظام تحولی هوشمندسازی اصالت با اصلاح نظام بروکراتیک است نه فناوری. متاسفانه در این حوزه نگاه مهندسی به نگاه انسانی غلبه دارد که نیازمند آسیب شناسی است.-چالش اصلی پیش رو در هوشمندسازی دولت، فقدان نقشه تحول در این حوزه است. در هوشمندسازی نیازمند طراحی مناسب هستیم و ضرورت دارد ارزشهای سیاستی را تبدیل به ابزارهای کارآمد در هوشمندسازی کنیم.-از جمله راهکارهای تحقق دولت هوشمندد، ایجاد کد رهگیری خدمت- شهروند است، به طوریکه خود دولت به صورت پیشینی چالشهای فرآیندی خود را شناسایی و رفع کند.-ضرورت دارد که به منظور هوشمندسازی مهمترین فرآیندها و خدماتی که یک انسان در طول عمر میگیرد، شناسایی و هوشمندگردد. برآورد میشود با اصلاح تعداد مشخص خدمت عمومی ، رضایت عمومی نسبت به کارکردهای دولت از منظر هوشمندسازی و دولت الکترونیک محقق گردد.

اهم نکات دکتر اسماعیلی گیوی، دانشیار دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران-یکی از ضرورت ها در تحقق دولت الکترونیک، شهروندمحوری و توجه به رضایت عمومی است و نیازمند این هستیم که گلوگاههای هوشمندسازی در راستای رضایت عموم را شناسایی و رفع نماییم.-توجه به اصل 80 20 در حکمرانی هوشمند ضرورت دارد. به طوریکه با اصلاح و هوشمندسازی 20 درصد اولویت دار از خدمات عمومی و اداری کشور، رضایت عمومی حاصل می شود.-اتصال کارکردهای هوشمندسازی به بودجه، میتواند نظام انگیزشی تحقق دولت الکترونیک توسط دستگاهها را ارتقا بخشد-از جمله چالشهای هوشمندسازی نگاشت نهادی غیرمنسجم و واگرایی نهادی دستگاهها در این حوزه است. در راستای تحقق دولت الکترونیک نیازمند اصلاح و تنقیح قوانین در این زمینه هستیم.

اهم نکات دکتر بابایی مجرد عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی-یکی از چالشهای اساسی هوشمندسازی دولت در کشور، فقدان طرح منسجم و تفاوت رویکرد سازمان های متولی حوزه هوشمندسازی است به طوریکه رویکرد وزارت ICT فنی تکتیکی و صرفا معطوف به ایجاد زیرساخت است و رویکرد سازمان اداری استخدامی، فرایندی و معطوف به بازتعریف خدمات است. این تفاوت رویکردی منجر به تسخیر طرح هوشمندسازی به نفع یک دستگاه و خارج نمودن سایر دستگاه ها از گردونه ایفای نقش در فرایند هوشمندسازی است. طرح مفهوم چرخه هوشمندی می تواند تا حدی رافع این مسئله باشد.-تلقی ما از هوشمندسازی صرفا حذف عامل انسانی، استعلامات غیرکاغذی و ارائه خدمات برخط بوده است که البته این موارد، مهم اما مابه ازای الکترونیسم است. اساسا هوشمندسازی ناظر به بازطراحی فرآیندها با اتکا بر ارزش های عامه ای چون عدالت محوری، بهره وری، مشارکت و مانند آن است.– تقلیل مفهوم هوشمندسازی به هوشمندسازی خدمات، خود، عامل غفلت از هوشمندی به مثابه یک طرح بدیل برای حکمرانی هرمی است. ضرورت دارد هوشمندی در سایر کارکردهای حکمرانی شامل سیاستگذاری، تنظیم گری، تسهیل گری و مانند آن نیز جریان یابد.– به دلیل مداخلات گسترده و متشتت در امر الکترونیک یا هوشمند نمودن خدمات دولت، کشور را دچار امتناع در حکمرانی هوشمند و حکمرانی داده کرده است. اساسا این مداخلات، خود باید هوشمند باشد تا دچار پادحکمرانی نشویم. مثلا مداخلاتی که تاکنون در حوزه داده توسط دولت انجام گرفته است با تدوین قانون داده و اطلاعات ملی، برخوردار از رویکرد هرمی بود. بعد از آن با طرح ایجاد بازارگاه داده جهت تبادل داده های ملی توسط دستگاه های حاکمیتی در راستای تامین منافع دستگاهی و بخشی آنها وارد طرح بازاری حکمرانی شده ایم. در حالی که داده باید برخوردار از صحت و امنیت باشد و این دو ویژگی بیش از هرچیز در رویکردهای مبتنی بر اجتماعات و وابستگی(Community&Solidarity) قابل تامین است. مثلا داده در اجتماعات علمی با اتکا به استنادات است که ارزش مبادله ای پیدا کرده و به از آن رهگذر صحت و امنیتش تضمین می شود.-در ماده 107 قانون برنامه پیشرفت هم به جهت فقدان طرحی انسجام بخش که در قالب یک نظریه سیاستی ظهور می یابد با مجموعه ای از راهکارهای متفرق در حوزه هوشمندسازی مواجهیم که تامین آن بار زیادی بر دولت تحمیل می کند. لذا دولت باید در تعقیب طرحی انسجام بخش برای تحقق بخشی به این راهکارها باشد.
اهم نکات دکتر مرتب، مدیر گروه دولت الکترونیک و مدیریت داده مرکز پژوهشهای مجلس-اصلی ترین کاری که در حوزه هوشمندسازی دولت باید مورد توجه قرار گیرد، بازطراحی شناسه خدمات عمومی است. بازطراحی شناسه خدمات، پایه و اساس تحقق دولت الکترونیک است-در هوشمندسازی ضرورت دارد که نظام تحولی و تقسیم کار بر مبنای خدمت صورت گیرد نه مبتنی بر وظایف. پس از توافق حول خدمات، نیازمند ایجاد سازوکارهای هماهنگی در هوشمندسازی خدمات هستیم-به منظور هوشمندسازی، نیازمند یک تئوری از دولت هستیم. از جمله چالشهای هوشمندسازی، فقدان نظریه و رویکرد بومی در نظریه دولت است به طوریکه ما هنوز نمیدانیم در رویکرد NPM در حال برنامه ریزی هستیم یا در رویکرد TPA یا در سایر رویکردها. -نیازمند نظریه پردازی بومی در حوزه نظریه دولت و هوشمندسازی توسط دانشکده های مدیریت دولتی در کشور هستیم.
اهم نکات مهندس رنجه، مدیر گروه حکمرانی داده سازمان اداری استخدامی کشور-یکی از چالشهای برنامه هفتم شکل گیری ابهام برای دستگاهها از منظر تکثر بخشنامه ها و آیین نامه هاست. بخشنامه معماری سازمانی، بخشنامه چرخه هوشمندسازی، شناسه خدمات، بخشنامه حکمرانی داده از جمله آیین نامه هایی ست که ذیل برنامه هفتم در دستورکار قرار گرفته است.-در هوشمندسازی ضرورت دارد که ما ارائه خدمات دولت را از نگاه شهروندان مورد بررسی قرار دهیم و ابزار نقشه سفرشهروندی میتواند در این زمینه مورد استفاده قرار گیرد.-حکمرانی داده مبنا به دنبال ایجاد داده های باکیفیت و ارتقای تصمیم گیری مبتنی بر این داده ها و ظرفیت هوش مصنوعی است .-در هوشمندسازی نیازمند ارتقای مشارکت الکترونیکی با تاکید بر ارزیابی رضایت از کیفیت خدمات هستیم که امری فراتر از نظرسنجی ها است. -هدف از تحول دیجیتال رفتن به سمت بروکراسی صفر است. در حکمرانی داده مبنا نیازمند حرکت به سمت خدمات فعال(Proactive services) هستیم یعنی خود دولت به صورت هوشمند به سمت ارائه خدمات برود -آنچه تاکنون در هوشمندسازی مدنظر قرار داده ایم بازطراحی فرآیندها با نگاه مهندسی (BPM) بوده است، در صورتی که نیازمند بازطراحی بر اساس رویکرد GPM هستیم یعنی به سمت اصلاح مقررات دستگاهها برویم و خدمات را از نگاه شهروندان طراحی کنیم.