انجمن علمی مدیریت دولتی ایران با همکاری دانشگاه تهران و مرکز نوآوری فولادمبارکه اصفهان روز چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵ نخستین نشست از سلسله‌نشست‌های علمی همایش «حکمرانی جنگ و پساجنگ» را با محوریت «مطالعه تطبیقی شرایط حکمرانی پیشاجنگ، جنگ و پساجنگ» به‌صورت حضوری و مجازی در پارک علم و فناوری دانشگاه تهران برگزار کردند. جمعی از استادان مدیریت دولتی، صاحب‌نظران حکمرانی، مدیران اجرایی و دانش‌پژوهان به همراه اعضای محترم هیئت مدیره انجمن مدیریت دولتی ایران در این نشست حضور یافتند.
نخستین سخنران، دکتر علی‌اصغر پورعزت، استاد تمام مدیریت دولتی دانشگاه تهران، چارچوب تحلیلی خود را بر دو مفهوم «ضریب احیا» و «ضریب فروپاشی» استوار کرد. به باور ایشان، سرنوشت هر نظام حکمرانی در بحران نه صرفاً به شدت تهدید بیرونی، بلکه به نسبت میان این دو ضریب بستگی دارد. سرمایه اجتماعی، اعتماد نهادی و ظرفیت یادگیری دستگاه‌های اجرایی تاب‌آوری را می‌سازند؛ همان دارایی‌هایی که در دوره آرامش به‌سادگی فرسوده می‌شوند. ایشان تأکید کرد که تاب‌آوری مردم و دستگاه‌های اجرایی پیش‌شرط هرگونه بازسازی پس از بحران است و بدون آن، ترمیم فیزیکی نیز بر شالوده‌ای سست بنا می‌شود.
سه گفتمان در مواجهه با توسعه
دکتر مجتبی امیری، رئیس دانشکده مدیریت دولتی و حکمرانی دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران و عضو هیئت مدیره انجمن علمی مدیریت دولتی ایران، در ادامه با مروری بر نظریه‌های توسعه، وابستگی، استعمار و سلطه‌گری، سه گفتمان را از یکدیگر تفکیک کرد: گفتمان خصومت‌آمیز که جهان را تنها در قالب تقابل می‌بیند؛ گفتمان اضمحلال‌گرایانه که به فرسایش سرمایه اجتماعی و ناامیدی نهادی دامن می‌زند؛ و گفتمان امیدآفرین که بر امکان، کنشگری و بازسازی تمرکز دارد. ایشان با تأکید بر لزوم توجه به اقشار گوناگون جامعه هشدار داد که اگر خط‌مشی‌گذاری جنگ و پساجنگ فقط بر لایه‌های میانی و رسمی متمرکز شود، اقشار و گروه‌های فرودست و ضعیف هزینه آن را می‌پردازند.
بازاندیشی حکمرانی در پساجنگ
دکتر عباس چهاردولی، دانشیار بازنشسته دانشگاه عالی دفاع ملی، بر ضرورت بازاندیشی حکمرانی پساجنگ تأکید کرد و چارچوبی برای حکمرانی تطبیقی زنجیره تأمین در جنگ اقتصادی و پساجنگ ارائه داد. مدل پیشنهادی ایشان با عنوان سه‌گانه V-N-C بر سه ویژگی ارزشمند بودن، شبکه‌ای بودن و خلاق بودن استوار است. به گفته ایشان، زنجیره تأمینی که هم ارزش بیافریند، هم از انعطاف شبکه‌ای برخوردار باشد و هم توان بازآفرینی خلاقانه داشته باشد، در برابر شوک‌های اقتصادی مقاوم‌تر است. جمع‌بندی ایشان بر این نکته استوار بود که به «حکمرانی استمرار جنگ» نیاز داریم؛ یعنی باید بپذیریم که شرایط بحرانی پایان نمی‌یابد و ساختار اداری باید برای تداوم کار در وضعیت اضطراری طراحی شود.
بوروکراسی زائد؛ مانعی پیش از جنگ
دکتر احمدی، معاون شرکت پتروپالایش نگین لاوان، با نگاهی عملیاتی به تجربه صنعت پرداخت و دو نکته را برجسته کرد. نخست، بوروکراسی زائد و دست‌وپاگیر پیش از جنگ سرعت اقدام و تصمیم‌گیری را کاهش می‌دهد؛ چنان‌که در دوران جنگ، همان دستگاه‌ها با همان منابع کارها را بسیار سریع‌تر انجام دادند و این نشان می‌دهد که بخشی از کندی محصول ساختار است، نه کمبود امکانات. دوم، پدیده جنگ اقتصادی داخلی و مانع‌تراشی عده‌ای نااهل است که به گفته ایشان، گاه زیانی کمتر از فشارهای بیرونی ندارد.
الگوی شش‌حالته سلامت سازمانی
دکتر غلامرضا معمارزاده طهران، استاد رشته مدیریت دولتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات و عضو هیئت مدیره انجمن علمی مدیریت دولتی ایران، الگوی طیفی شش‌حالته تشخیص و درمان سلامت سازمانی را معرفی کرد؛ چارچوبی که دامنه مداخله در نظام اداری ایران را از توانمندسازی تا «قطع عضو» در بر می‌گیرد. پیام اصلی ایشان این بود که نسخه واحد برای همه سازمان‌های دولتی ناکارآمد است و انتخاب مداخله باید بر پایه تشخیص دقیق و متناسب با وضعیت واقعی هر سازمان انجام شود.
سرمایه انسانی و انتظام اجتماعی در چرخه جنگ
دکتر یوسف محمدی‌مقدم، استاد تمام مدیریت دولتی و معاون آموزش و تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم قضایی، حکمرانی سرمایه انسانی و انتظام اجتماعی را در قالب چرخه‌ای سه‌مرحله‌ای تحلیل کرد: آمادگی پیش از بحران، تاب‌آوری در حین بحران و بازسازی پس از بحران. نتیجه‌گیری ایشان صریح و تأمل‌برانگیز بود: «جنگ پایان ندارد و برنده هم ندارد.»
در پایان، جمعی از حاضران دیدگاه‌های خود را مطرح کردند. نشست با جمع‌بندی رئیس پنل، دکتر ساسان مهرانی رئیس دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران و دبیر علمی پنل، دکتر جواد معدنی، درباره ضرورت تدوین الگوی بومی حکمرانی تطبیقی در سه وضعیت پیشاجنگ، جنگ و پساجنگ به کار خود پایان داد.
